Ciekawostki o łosiach: 38 sprawdzonych faktów

Największym jeleniowatym świata jest łoś alaskański (Alces alces gigas), a rekordowy byk mierzył 2,34 m wysokości w kłębie i ważył szacunkowo 816 kg. Zwierzę ubito we wrześniu 1897 r. na Terytorium Jukonu w Kanadzie, podaje Księga Rekordów Guinnessa. Według Encyclopaedia Britannica łosie mają zwykle 1,5–2 m wysokości i ważą do 820 kg.[1][2]

Największe poroże wśród żyjących dziś zwierząt należało do łosia, a jego rozpiętość wynosiła 204,8 cm, potwierdza Księga Rekordów Guinnessa. Łosia upolował w grudniu 1958 r. Glenn B. Walker w pobliżu Redoubt Bay na Półwyspie Kenai na Alasce. Zwierzę ważyło ok. 635 kg, a samo poroże ok. 27,2 kg. Pomiary potwierdził wówczas Boone and Crockett Club.[3]

Poroże dużego byka łosia może w ciągu jednego lata osiągnąć masę 36 kg, a każdego dnia przybywa go ok. 0,5 kg kości. Księga Rekordów Guinnessa uznaje poroże jeleniowatych za najszybciej rosnącą tkankę ssaków: może rosnąć nawet o 2,5 cm dziennie. Poroże jest zbudowane z kości o strukturze plastra miodu, a nie z litej kości.[4]

Dorosły byk łosia w dobrej kondycji waży na Alasce 542–725 kg, a dorosła klępa 364–591 kg, podaje Departament Ryb i Zwierzyny Łownej Alaski (ADF&G). Samce są więc wyraźnie większe od samic. Według RDOŚ w Bydgoszczy masa dorosłego samca łosia może wynosić 400–700 kg, a łoś może mieć nawet 2 m wysokości w kłębie.[5][6]

Najcięższy łoś zważony w Moose Research Station na Półwyspie Kenai na Alasce ważył 1697 funtów, czyli ok. 770 kg, razem z porożem. Pomiar wykonano w listopadzie. Dane przytacza amerykańska Służba Parków Narodowych (NPS) w materiale o łosiach z parków Gates of the Arctic i Yukon-Charley Rivers.[7]

Angielskie słowo „moose” pochodzi z języków algonkiańskich Indian Ameryki Północnej, a w angielszczyźnie pojawiło się w latach 1595–1605. Merriam-Webster podaje jako pierwsze znane użycie rok 1603, a Dictionary.com wywodzi je od słowa „mos” z języka wschodnioabenackiego. W Europie łosia nazywa się po angielsku „elk”, podaje też Dictionary.com.[8][9]

Poroże dojrzałego byka łosia waży w głębi Alaski średnio 45–50 funtów, czyli ok. 20–23 kg, a najcięższe ok. 75 funtów (ok. 34 kg), podaje NPS. Dorosły łoś może przyrastać o ok. 1 cal poroża dziennie, czyli ok. 2,5 cm. Daje to nawet ok. 1 funt, czyli ok. 0,45 kg nowej kości na dobę.[7]

Byk łosia zjada dziennie ok. 35 funtów roślin, czyli ok. 16 kg, i ćwierć uzyskanej z nich energii przeznacza na wzrost poroża, podaje U.S. Fish and Wildlife Service. Łoś w sile wieku może wytworzyć nawet 1 funt poroża dziennie. Nowe poroże odrasta zaledwie kilka miesięcy po zrzuceniu starego.[10]

Dojrzałe byki łosia na Alasce zrzucają poroże najwcześniej w 11. miesiącu roku, czyli w listopadzie, ale najczęściej w grudniu i styczniu, podaje ADF&G. Byki z porożem o rozpiętości 127 cm i większej, uznawane za trofealne, spotyka się na całej Alasce. Z poroża zrzucają scypuł, czyli porastającą je skórę, do połowy września.[5][11]

Byk łosia z 3 odnogami na bogatszej tyczce poroża to szóstak, bo nazwę tworzy się od podwojonej liczby odnóg na tej tyczce, na której jest ich więcej. Stąd też ósmaki, dziesiątaki i dwunastaki. Pierwsze poroże młody łoś nakłada w maju jako roczniak. U starszych samców w Puszczy Kampinoskiej poroże może ważyć nawet 15 kg, podaje Kampinoski Park Narodowy.[12]

Żwacz łosia, czyli pierwsza z 4 komór jego żołądka, może ważyć latem 90 funtów (ok. 41 kg), a zimą 112 funtów (ok. 51 kg), podaje NPS. Zimą łosie żerują aktywnie tylko 6–8 godzin na dobę. Dla porównania przeciętny łoś na wyspie Isle Royale waży prawie 1000 funtów, czyli ok. 450 kg.[7][11]

Byki łosia w czasie godów przez ok. 2 tygodnie nie jedzą i mogą stracić nawet 20% masy ciała, podaje amerykańska Służba Parków Narodowych. Gody łosi to w Polsce bukowisko, które w Puszczy Kampinoskiej przypada na wrzesień. Na Isle Royale okres godowy trwa do października.[7][12][11]

Dorosły łoś zjada dziennie 20–50 kg pożywienia, podaje Kampinoski Park Narodowy. Ślady żerowania łosia łatwo rozpoznać, bo zwierzę łamie pędy wysoko, nawet powyżej 2,5 m. Łosie brodzą też w jeziorach i strumieniach, gdzie zjadają rośliny wodne, a na lądzie skubią liście, gałązki i korę.[12][2]

Łoś może biec z prędkością 30 km/h, a na krótkich dystansach nawet do 60 km/h, podaje Kampinoski Park Narodowy. Nogi łosia kończą się 4 palcami, których ostatnie człony chronią grube racice. Ogon tego dużego zwierzęcia ma za to zaledwie 7–9 cm długości.[12]

Łoś potrafi nurkować na głębokość nawet 5 m, podaje Kampinoski Park Narodowy. Łosie dobrze czują się w wodzie i brodzą w jeziorach oraz strumieniach otoczonych lasem, gdzie zjadają zanurzone rośliny wodne. Na wyspę Isle Royale w USA łosie najpewniej dotarły wpław.[12][2][13]

Łoś zaczyna się przegrzewać i chłodzić dyszeniem zimą już przy temperaturze powyżej 28°F, czyli ok. –2°C, a latem powyżej ok. 62°F, czyli ok. 17°C, podaje NPS. Łosie żyją na północy Ameryki Północnej i Eurazji, m.in. w kanadyjskich lasach iglastych, podaje Encyclopaedia Britannica.[7][2]

Łosie obu płci mają pod żuchwą fałd skóry, tzw. dzwonek, a największe dzwonki mają często młode byki, podaje NPS w materiale z 2019 r. Dokładna funkcja tej „brody” u łosi pozostaje zagadką. U innych zwierząt kopytnych podobne fałdy skóry łączy się z wymianą ciepła.[7]

Mleko łosia zawiera 10–15% tłuszczu, podaje Kampinoski Park Narodowy w publikacji o łosiu, swoim zwierzęciu herbowym. Według ADF&G łoszaki w ciągu pierwszych 5 miesięcy życia, ssąc mleko i żerując, zwiększają masę ponad 10-krotnie. Niektóre młode łosie ważą po tym czasie już ponad 227 kg.[12][5]

Nowo narodzony łoszak waży zwykle 13–16 kg, a rzadko nawet 22 kg, podaje Departament Ryb i Zwierzyny Łownej Alaski. Dojrzałość płciową łosie osiągają zwykle między 16. a 18. miesiącem życia, podaje Kampinoski Park Narodowy. Według ADF&G łoś rzadko żyje dłużej niż 16 lat.[5][12]

Ciąża u łosi trwa ok. 8 miesięcy, a młode przychodzą na świat pod koniec maja lub w czerwcu, podaje Kampinoski Park Narodowy. Klępa rodzi zwykle 1 łoszaka, rzadziej 2, a trojaczki zdarzają się rzadko. Według NPS odsetek klęp rodzących bliźnięta to 1 z najczęściej stosowanych mierników jakości siedliska: mało bliźniąt może oznaczać brak pożywienia albo spadek liczebności populacji.[12][7]

Według stanu na 10 marca 2025 r. w Polsce żyło 45 655 łosi, wynika z Rocznika Statystycznego Leśnictwa 2025 GUS, na który powołuje się Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Najwięcej łosi było w województwach warmińsko-mazurskim (10 614), mazowieckim (10 151) i lubelskim (8720). W podlaskim, z doliną Biebrzy, naliczono 7241 łosi.[14]

Liczebność łosi w Polsce wzrosła z 20 060 w 2016 r. do 40 773 w 2024 r., czyli ok. 2-krotnie, podało Ministerstwo Klimatu i Środowiska na podstawie danych GUS. Liczebność ustala się co roku według stanu na 10 marca. Podstawą są wiosenne inwentaryzacje prowadzone przez dzierżawców i zarządców obwodów łowieckich.[15][14]

Populacja łosi w Polsce, licząca 30–40 tys. osobników, jest kilkakrotnie mniejsza niż populacja jeleni, których w marcu 2024 r. było 288 tys., podało Ministerstwo Klimatu i Środowiska w 2025 r. Ministerstwo odpowiadało na interpelację o wypadkach z udziałem łosi na Mazowszu. Według GUS w marcu 2024 r. w województwie mazowieckim żyło 8508 łosi.[15]

W 2001 r. w Polsce wprowadzono całoroczny okres ochronny dla łosia, nazywany moratorium, bo liczebność tych zwierząt drastycznie spadła w latach 90. XX w. Moratorium obowiązuje do dziś. W odpowiedziach na zapytanie i interpelację z 2024 i 2025 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska podało, że nie przewiduje jego zniesienia.[16][15][14]

Rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 marca 2005 r. o okresach polowań stanowi: „Łosie (byki, klempy i łoszaki) obejmuje się całoroczną ochroną”. Przepis obejmuje więc samce, samice i młode tego gatunku. Tekst jednolity rozporządzenia ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 2023 r. pod pozycją 99.[17]

Po II wojnie światowej cała populacja łosia w Polsce znalazła się na skraju wymarcia, a w dolinie Biebrzy przetrwało zaledwie 10–20 zwierząt. To one dały początek dzisiejszej populacji w tym regionie, podaje artykuł z 2015 r. w „Mammal Research”, powołując się na pracę z 1993 r. Według niektórych doniesień łosie wymarły w Polsce już ok. 1830 r., ale autorzy uważają, że do XX w. przetrwały w kilku miejscach, m.in. nad Biebrzą.[18]

Łosie z doliny Biebrzy, wywodzące się od mniej niż 20 zwierząt, należą do najbardziej zmiennych genetycznie populacji tego gatunku, wykazało opublikowane w 2015 r. badanie 231 próbek zebranych w 2007 i 2011 r. Autorzy tłumaczą to napływem łosi z innych populacji. W czasie badania Biebrza była źródłem łosi dla 4 pozostałych badanych populacji wschodniej Polski.[18]

Łosie przyjechały do Puszczy Kampinoskiej 11 sierpnia 1951 r., a były to 2 samce i 3 samice z Białorusi, podaje Kampinoski Park Narodowy. Polska otrzymała łosie i bobry w ramach wymiany za żubry, na podstawie porozumień z ZSRR z 1946 i 1949 r. Wcześniej, wskutek licznych polowań, łosie zniknęły z puszczy. Łoś jest dziś zwierzęciem herbowym Kampinoskiego Parku Narodowego, utworzonego 16 stycznia 1959 r.[12]

W 1965 r. w Puszczy Kampinoskiej doliczono się 90 łosi, a w 1976 r. ponad 130, podaje Kampinoski Park Narodowy. Po wprowadzeniu moratorium w 2001 r. ich liczba zaczęła szybko rosnąć: w 2005 r. park miał ok. 250 łosi, a w 2015 r. ok. 500. Według najnowszego szacunku parku żyje w nim ok. 350 łosi.[12]

W 1776 r. król Stanisław August Poniatowski wydał zakaz polowania na grubą zwierzynę „o 3 mile od Warszawy”, bo polowania osłabiły populację łosi w Puszczy Kampinoskiej. Najstarsza wzmianka o łowach w tej puszczy pochodzi z 1256 r. Mimo zakazu łosie z puszczy zniknęły, a później zostały wybite niemal w całym kraju.[12]

W 2024 r. na drodze wojewódzkiej nr 579 na odcinku Leszno–Kazuń w kolizjach z pojazdami zginęło 6 łosi, podaje Kampinoski Park Narodowy. Średnio w parku i jego otulinie ginie co roku kilkanaście łosi. Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie ma danych o wypadkach z łosiami, bo policja notuje tylko ogólną przyczynę „najechanie na zwierzę”.[12][15]

Dzień Łosia obchodzony jest 16 września, przypomina Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Bydgoszczy. Wrzesień to miesiąc łosiowych godów, zwanych bukowiskiem, podczas gdy jelenie mają w tym czasie rykowisko. Według RDOŚ płaskie poroże byka łosia może mieć rozpiętość nawet do 2 m.[6]

Liczebność łosi w województwie kujawsko-pomorskim wzrosła z 1105 w 2020 r. do 1661 w 2023 r., podało Ministerstwo Klimatu i Środowiska na podstawie danych GUS. Co roku łosi przybywało: w 2021 r. było ich 1285, a w 2022 r. 1425. Za szkody wyrządzane przez łosie w uprawach odpowiada Skarb Państwa.[16][14]

Łosie dotarły na wyspę Isle Royale w USA na początku XX w., najpewniej wpław, a w latach 40. XX w. po lodzie z Ontario przeszły tam wilki. Od 1958 r. naukowcy co roku liczą tam łosie i wilki. NPS nazywa to najdłużej prowadzonym badaniem układu drapieżnik–ofiara w naturze.[13][11]

Zimą 2026 r. na wyspie Isle Royale oszacowano liczebność łosi na 524, o 75% mniej niż w 2019 r., gdy było ich ok. 2000, podaje Michigan Technological University. Najmniej łosi, 385, odnotowano tam w 2007 r. W tym samym czasie liczba wilków wzrosła do 37, najwięcej od końca lat 70. XX w.[19]

Zimą 2026 r. badacze z Isle Royale po raz pierwszy od 68 lat nie zauważyli podczas corocznego liczenia łosi ani 1 łoszaka. Według Michigan Technological University wilki zabiły w ciągu roku ok. 24% populacji łosi. Młode jodły balsamiczne, a jodła stanowi 50% zimowej diety łosi, były w latach 2018–2021 silnie przez nie zgryzane.[19]

Na łoszakach badanych w latach 2014–2016 w północnym New Hampshire i zachodnim Maine naliczono średnio 47 371 kleszczy zimowych na zwierzę, podaje University of New Hampshire. W ciągu 3 lat zginęło 70% obserwowanych młodych łosi, a badacze wiążą to z tymi pasożytami. Wyniki opublikowano w „Canadian Journal of Zoology”.[20]

W ciągu 50 lat przed 2011 r. populacje łosia w Europie wyraźnie się zwiększyły, a gatunek ma na Czerwonej Liście IUCN status najmniejszej troski, podaje Handbook of the Mammals of the World, na który powołuje się baza GBIF. Niewielkie populacje osiadły w południowych Czechach i północnej Austrii. Pojedyncze łosie notowano w Europie Środkowej i Południowo-Wschodniej, od Niemiec po Chorwację i Rumunię.[21][22]