Ciekawostki o pingwinach: 38 sprawdzonych faktów

Rząd pingwinów (Sphenisciformes) obejmuje 18–21 gatunków nielotów morskich, które żyją wyłącznie na półkuli południowej. Według Encyclopaedia Britannica większość gatunków nie mieszka na Antarktydzie, tylko na wyspach między 45° a 60° szerokości geograficznej południowej, gdzie zakładają kolonie lęgowe.[1]

Brytyjska służba antarktyczna BAS podaje, że na Antarktydzie występuje 6 głównych gatunków pingwinów, ale tylko 2 z nich, pingwin cesarski i pingwin białooki (Adeli), są naprawdę rodzime dla samego kontynentu. Pozostałe 4 gatunki, czyli pingwiny złotoczube, maskowe, białobrewe i królewskie, zamieszkują cieplejsze wyspy subantarktyczne.[2]

Jeden gatunek, pingwin równikowy (Spheniscus mendiculus) z Galapagos, żyje na samym równiku. BirdLife International przypomina, że pingwiny spotyka się też w lasach Nowej Zelandii, na wulkanicznych wyspach Galapagos i na plażach w południowej Afryce, a nie tylko wśród lodu i śniegu.[1][3]

Spis ogłoszony w październiku 2020 r. przez Park Narodowy Galapagos wykazał 1940 pingwinów równikowych w głównych koloniach. Spis przeprowadziły park i Fundacja Karola Darwina na wyspach Isabela i Fernandina oraz na wysepkach Marielas. Według parku liczebność pingwinów i kormoranów nielotnych osiągnęła rekordowy poziom, a 86% policzonych ptaków obu gatunków stanowiły osobniki dorosłe.[4][5]

Pingwin mały (Eudyptula minor) ma ok. 35 cm wysokości i waży ok. 1 kg. Na drugim końcu skali jest pingwin cesarski (Aptenodytes forsteri), który według Britanniki mierzy ok. 115 cm i waży 25–40 kg. Największy żyjący pingwin jest więc ponad 3 razy wyższy od najmniejszego.[1]

Samica pingwina cesarskiego składa 1 jajo, a samiec wysiaduje je przez 9 tygodni bez jedzenia, korzystając z zapasów tłuszczu. Nie siedzi na nim jak inne ptaki, tylko trzyma je na stopach, przykryte fałdem upierzonej skóry. Samica w tym czasie poluje na morzu, czasem nawet 2 miesiące.[2][3]

Pingwiny cesarskie wysiadują jaja przez 60–68 dni w antarktycznej zimie, przy wichurach i temperaturach regularnie spadających poniżej −50°C. Według BirdLife International to jedyny gatunek pingwina, który odbywa lęgi w ciemnej zimie. Samica wędruje w tym czasie 80–160 km z kolonii do morza i wraca dopiero po zakończeniu wysiadywania.[6][3]

Wewnątrz ciasnej grupy pingwinów cesarskich temperatura sięga 37,5°C. Według BirdLife International takie skupianie się może zmniejszyć utratę ciepła o połowę. Ptaki stale się przesuwają, tak aby każdy po kolei trafił do cieplejszego środka grupy. Według BirdLife przy silnych mrozach pingwiny tworzą grupy liczące czasem nawet miliony ptaków.[3]

Największa dokładnie zmierzona głębokość nurkowania ptaka to 564 m, a osiągnął ją pingwin cesarski u wybrzeży wschodniej Antarktydy. Badacze wyposażyli 93 pingwiny w rejestratory i zapisali 137 364 nurkowania. Tylko 0,2% z nich przekroczyło 400 m, a wszystkie 12 nurkowań głębszych niż 500 m wykonał jeden ptak.[7]

Pingwin cesarski z Morza Rossa przebywał pod wodą przez 32,2 minuty, co jest rekordem wśród ptaków. W 2013 r. naukowcy oznaczyli nadajnikami 20 pingwinów i zebrali dane z ponad 96 000 nurkowań. Przeciętne nurkowanie trwało ok. 4,6 minuty, a 17 z nich było dłuższych niż poprzedni rekord 27,6 minuty.[8]

Na podstawie zdjęć satelitarnych z sezonu lęgowego 2009 r. naukowcy po raz pierwszy policzyli z kosmosu wszystkie pingwiny cesarskie wzdłuż całego wybrzeża Antarktydy. Znaleźli 46 kolonii lęgowych, w tym 4 nowe, i oszacowali populację na ok. 238 000 par lęgowych. W sumie dawało to ok. 595 000 dorosłych ptaków.[9]

Naukowcy z British Antarctic Survey znaleźli na zdjęciach z satelitów Copernicus Sentinel-2 11 nowych kolonii pingwinów cesarskich. Plamy guana, czyli ptasich odchodów, są dobrze widoczne nawet przy rozdzielczości 10 m na piksel. Liczba znanych kolonii wzrosła dzięki temu do 61, czyli o prawie 20%, ale nowe kolonie są małe i podnoszą szacunek populacji tylko o 5–10%.[10]

9 kwietnia 2026 r. BirdLife International ogłosiła nową ocenę na Czerwonej Liście: pingwin cesarski przeszedł z kategorii „bliski zagrożenia” do „zagrożony”. Zdjęcia satelitarne pokazały utratę ok. 10% populacji w latach 2009–2018, czyli ponad 20 000 dorosłych ptaków. Prognozy mówią o spadku liczebności o połowę do lat 80. XXI w.[11]

W listopadzie 2022 r. w środkowej i wschodniej części Morza Bellingshausena zniknęło 100% lodu morskiego. Naukowcy BAS ocenili, że w 4 z 5 znanych tam kolonii pingwinów cesarskich najpewniej nie przeżyło żadne pisklę. W latach 2018–2022 częściowa lub całkowita utrata lodu dotknęła 30% z 62 znanych kolonii.[12]

Według analizy zdjęć satelitarnych BAS w latach 2009–2024 liczba pingwinów cesarskich mogła spaść o 22% w obszarze od Ziemi Królowej Maud po Morze Bellingshausena, czyli średnio o 1,6% rocznie. Ten sektor o powierzchni 2,8 mln km² obejmuje ok. 30% światowej populacji gatunku. Badacze zastrzegają, że wynik jest obarczony dużą niepewnością i nie musi odzwierciedlać sytuacji na całym kontynencie.[13]

Pingwin cesarski wystawiony w Galerii 1 muzeum Natural History Museum w Tring pochodzi z wyprawy Rossa do Antarktyki z lat 1839–1843. Zebrał go botanik Joseph Dalton Hooker, lekarz pomocniczy na okręcie HMS Erebus. Był jednym z pierwszych okazów z tej wyprawy przywiezionych do Wielkiej Brytanii, a w 1897 r. kupił go Walter Rothschild do swojego muzeum.[14]

Pingwin królewski ma 85–95 cm długości i waży 14–17 kg. Para składa 1 jajo w cyklu trwającym 14–18 miesięcy. Rodzice na zmianę trzymają jajo przez ok. 54 dni, a potem przez 313 dni wychowują pisklę, które czasem czeka 3–5 miesięcy między kolejnymi karmieniami.[15]

Pingwiny królewskie żyją na wolności maksymalnie 26 lat, a w niewoli do 41 lat. Pingwiny cesarskie dożywają ok. 20 lat na wolności i do 50 lat w niewoli. W XIX i XX w. pingwiny królewskie zabijano dla tłuszczu, oleju, jaj i piór, aż w 1969 r. wprowadzono zakaz komercyjnych polowań.[15][6]

Pingwin białobrewy (Pygoscelis papua) osiąga w zrywie prędkość ok. 36 km/h i jest według Guinness World Records najszybciej pływającym ptakiem. Dla porównania Usain Bolt, bijąc w 2008 r. rekord świata na 100 m, biegł ze średnią prędkością nieco ponad 37 km/h.[16]

Pingwiny maskowe wysiadujące jaja zasypiają ponad 10 000 razy na dobę, a każda drzemka trwa średnio tylko 4 sekundy. W sumie daje to ponad 11 godzin snu dla każdej półkuli mózgu. Badacze zmierzyli to zapisem EEG u dzikich ptaków, które stale muszą pilnować jaj przed drapieżnikami i sąsiadami.[17]

Pierwsza pełna ocena populacji pingwina maskowego wykazała ok. 3,42 mln par lęgowych w 375 koloniach. Naukowcy połączyli zdjęcia satelitarne, zdjęcia z dronów i liczenia w terenie. 23 wcześniej znane kolonie zniknęły, a spośród kolonii, które dało się porównać z danymi z lat 80., 45% prawdopodobnie lub na pewno się zmniejszyło, a 18% powiększyło.[18]

Pingwiny białookie (Adeli) ważą 3–6 kg, mają ok. 70 cm wzrostu i potrafią nurkować na głębokość 175 m, choć zwykle żerują w górnych 70 m wody. Dorosłe ptaki odpływają po pokarm dla piskląt 5–120 km od brzegu, a wyprawy trwają 5–72 godziny. Według australijskiej służby antarktycznej pingwiny te potrafią odpłynąć ponad 1200 km od miejsca lęgu.[19]

Pisklęta pingwinów białookich z wyspy Béchervaise koło stacji Mawson przybierają ok. 80 g na dobę. W połowie listopada w gnieździe leżą 2 jaja, a pierwsze 2 zmiany wysiadywania trwają 11–14 dni. Pisklęta wykluwają się w grudniu, w wieku 7–9 tygodni są gotowe do wyjścia w morze, a do kolonii wracają zwykle po 3–5 latach.[19]

Populacja pingwinów białookich w rejonie australijskiej stacji Casey wzrosła od lat 50. XX w. z 30 000 do prawie 200 000 par lęgowych. To wzrost ok. 6-krotny, czyli prawie pół miliona ptaków lęgowych. Na samej wyspie Shirley na powierzchni mniejszej niż 1 km² gniazduje 40 000 pingwinów białookich.[19]

Badanie zespołu Colina Southwella z 2017 r. objęło ok. 5000 km wybrzeża wschodniej Antarktydy i oszacowało liczbę pingwinów białookich na ok. 5,9 mln. To o ok. 3,6 mln więcej, niż sądzono wcześniej. Ponad 1 mln tych ptaków gniazduje w pobliżu stacji badawczych.[20][21]

W grudniu 2015 r. naukowcy policzyli na Wyspach Niebezpiecznych (Danger Islands) 751 527 par pingwinów białookich. To więcej niż w całej pozostałej części regionu Półwyspu Antarktycznego razem wziętej. Kolonie na wyspach Heroína i Beagle są trzecią i czwartą co do wielkości kolonią tego gatunku na świecie. Część liczeń wykonano z pomocą drona.[22]

Według Encyclopaedia Britannica pingwiny i ptaki rurkonose mają wspólne pochodzenie, a obie grupy znane są z dobrze opisanych skamieniałości sprzed ok. 50 mln lat. Skrzydła pingwinów przekształciły się w płetwy, które napędzają ptaka pod wodą. Żyjąca dziś linia mniejszych, silnie wodnych pingwinów pojawiła się dopiero ok. 8 mln lat temu.[1][23]

Najstarsze znane szczątki pingwinów mają ok. 62 mln lat, podaje Natural History Museum w Londynie. Olbrzymie pingwiny zniknęły z zapisu kopalnego ok. 20 mln lat temu, a mniejsze dały początek przodkom dzisiejszych gatunków ok. 14 mln lat temu. Dla porównania największe osobniki pingwina cesarskiego ważą ok. 45 kg i mają ok. 1,2 m wzrostu.[24]

Najcięższy znany gatunek pingwina, wymarły Kumimanu fordycei, ważył według szacunków ok. 154 kg, czyli 3 razy więcej niż dzisiejszy pingwin cesarski. Jego skamieniałości znaleziono w głazach w regionie North Otago na Wyspie Południowej Nowej Zelandii. Skały mają 55,5–59,5 mln lat. Opis gatunku ukazał się w lutym 2023 r., a autorzy podali średnie szacunki masy 148,0 kg i 159,7 kg.[25][26]

Najwyższym znanym pingwinem był Palaeeudyptes klekowskii, który według szacunków mierzył do 2 m i ważył do 115 kg. Żył ok. 37 mln lat temu, w późnym eocenie, na Wyspie Seymoura w Antarktyce. Wcześniejszy rekordzista, Anthropornis nordenskjoeldi, miał ok. 1,7 m wzrostu.[25]

BirdLife International podaje, że spośród 18 gatunków pingwinów 67% ma malejące populacje, a 9 jest globalnie zagrożonych według Czerwonej Listy IUCN. Liczebność 2 gatunków rośnie, a 3 jest względnie stabilna. Wśród zagrożeń organizacja wymienia utratę siedlisk, zanieczyszczenia, choroby, połowy ryb i zmianę klimatu.[3]

Według komunikatu BirdLife z 20 listopada 2024 r. pingwin toniec (afrykański) trafił na Czerwonej Liście IUCN do kategorii krytycznie zagrożonych. Na wolności żyje go mniej niż 32 000, a liczba par lęgowych po raz pierwszy spadła poniżej 10 000. BirdLife wskazuje, że gatunek stracił 97% populacji, głównie przez niedobór pożywienia.[27]

Kolonia pingwinów królewskich na wyspie Île aux Cochons w archipelagu Crozet na Oceanie Indyjskim była w latach 80. XX w. największą znaną kolonią tego gatunku. W ciągu 35 lat zmniejszyła się o 88%, z ok. 500 000 do 60 000 par. Naukowcy ustalili to na podstawie zdjęć satelitarnych z lat 2015 i 2017, a wyniki opublikowali w 2018 r.[28]

W 1977 r. nad Zatoką Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego powstała Polska Stacja Antarktyczna im. H. Arctowskiego. W 1978 r. badacze policzyli tam 23 661 par lęgowych pingwinów białookich, ok. 7200 par maskowych i 3100 par białobrewych. Pingwiny są najliczniejszymi ptakami lęgowymi zatoki, ale par pingwinów maskowych było w sezonie 1996/1997 ponad 3 razy mniej niż w sezonie 1978/1979.[29]

W rejonie Lions Rump na Wyspie Króla Jerzego liczba par lęgowych pingwinów białookich spadła w ciągu 3 dekad o 69,61%. W tym samym czasie populacja pingwinów białobrewych wzrosła o 171,85%. Badanie opublikowane w 2013 r. w „Polish Polar Research” objęło 46 lat obserwacji. Lions Rump jest szczególnie chronionym obszarem Antarktyki nr 151.[30]

Pierwszy opis pingwina tońca pochodzi z wyprawy Vasco da Gamy z lat 1497–1498. To jedyny afrykański gatunek pingwina; jego kolonie leżą od Namibii po okolice Port Elizabeth. Tońce można oglądać w Afrykarium we wrocławskim zoo, które podaje, że ważą ok. 3,1 kg, mają ok. 45 cm długości i pływają z prędkością do 20 km/h.[31]

Pingwin toniec ma nad każdym okiem 1 mały różowy gruczoł, który pomaga mu się chłodzić. Im cieplej, tym więcej krwi płynie do gruczołów i tym bardziej są różowe. Wzór czarnych plamek na piersi każdego ptaka jest indywidualny jak odcisk palca. W naturze tońce żyją do 27 lat.[31]

Kokosanka, samica pingwina przylądkowego (tońca) z albinizmem, wykluła się 12 grudnia 2018 r. w ZOO Gdańsk. W kwietniu 2024 r. wygrała międzynarodowy internetowy konkurs na Pingwina Roku. ZOO Gdańsk opisuje ją jako jedynego takiego osobnika w ogrodach zoologicznych na świecie. W gdańskim zoo mieszka ponad 80 pingwinów przylądkowych.[32][33][34]